Hơn mười năm trước, công chúng gần như chưa từng biết đến 38 tù nhân chính trị trong nhóm Việt Nam Tự Do, cho đến khi hai anh em ông Huỳnh Anh Tú và Huỳnh Anh Trí mãn hạn sau 14 năm lưu đày. Sau khi em trai qua đời, ông Tú cùng vợ mình – cựu TNLT Phạm Thanh Nghiên, đã ghi chép lại và giới thiệu ra công luận câu chuyện của nhiều người tù khác.
Hôm nay, xin cùng lắng nghe câu chuyện về Trần Hoàng Giang – người trải qua 15 năm tù đày và hành trình sau song sắt, với những ước mơ về tự do vẫn chưa trọn – qua lời kể của Phạm Thanh Nghiên.
Vậy là đã 12 năm, từ tháng 9/2014, hôm nay tôi mới lại có dịp nói chuyện với Trần Hoàng Giang. Khi ấy tôi đang bị quản chế ở Hải Phòng, còn Giang vừa ra tù và ở tạm nhà trọ của anh Huỳnh Anh Tú trong khu Vườn Rau Lộc Hưng (Tân Bình, Sài Gòn).
Không biết anh Tú giới thiệu thế nào mà Giang cứ tưởng tôi là đàn ông, nên gọi tôi bằng “anh”.
Lần này, để tạo không khí thân thiện, tôi nhắc:
-Hôm nay đừng gọi chị bằng “anh” nữa nhé.
Giang cười khì:
-Lúc đó em vừa ra tù, chưa quen điện thoại. Mười mấy năm chỉ tiếp xúc với đàn ông, có nghe tiếng phụ nữ bao giờ đâu nên mới nhầm. Giờ cho tiền em cũng không dám nhầm nữa.
Viết đến đây, tôi phải cảm ơn anh Huỳnh Anh Tú. Nhờ anh, tôi biết thêm nhiều tù nhân miền Nam, từ trí thức đến bình dân, từ bậc lừng danh đến người lặng lẽ. Ba mươi tám tù nhân chính trị trong tổ chức Việt Nam Tự Do, cùng vụ án với Giang và anh Tú, là những người lặng lẽ như thế.
Mỗi câu chuyện của họ, dù chưa được kể hết, đều là những bi kịch đáng để nghe, và khâm phục. Bài viết này chỉ là phần thêm thắt cho những gì tôi đã viết về Trần Hoàng Giang 12 năm về trước, không đủ để khắc họa chân dung một người tù. Còn bao nhiêu bạn tù của Giang, của anh Tú mãi mãi không được biết đến, hoặc chỉ là một cái tên được ghi trong hồ sơ vụ án.
Trần Hoàng Giang sinh năm 1980 tại xã Vĩnh Phước, huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang. Sau năm 1975, gia đình anh lâm vào cảnh khốn khó, phải lưu lạc sang Campuchia rồi Thái Lan. Chính những năm tháng chứng kiến cuộc sống bế tắc của người Việt tha hương đã khiến Giang sớm nuôi ý định phải làm một điều gì đó để thay đổi thực tại.
Giang bị bắt ngày 28/2/2000 tại Sài Gòn khi đang rải truyền đơn kêu gọi người dân Miền Nam đứng lên chống lại chế độ độc tài, khôi phục nền tự do, dân chủ. Đầu năm 2001, Trần Hoàng Giang bị đưa ra tòa tại Sài Gòn cùng với 37 người khác. Giang bị kết án 15 năm tù giam với hai tội danh cáo buộc “Khủng bố” (Điều 84) và “Tuyên truyền chống Nhà nước” (Điều 88-BLHS năm 1999).
Trần Hoàng Giang vào tù năm 19 tuổi, cái tuổi đẹp nhất của đời người để thực hiện ước mơ cao quý mà đến bây giờ đã ở tuổi ngoại tứ tuần, vẫn chưa thành hiện thực. Từ những ngày đầu bước chân vào tù cho đến khi mãn án, Giang vẫn giữ nguyên sự cứng cỏi, can trường. Anh Tú kể, để đáp trả thói hách dịch, ngược đãi tù nhân của cai tù, Trần Hoàng Giang đã từ chối lao động. Khi bị cai tù đe dọa, uy hiếp, Giang thách thức: “Muốn cùm thì cùm, muốn giết thì giết. Tùy!”
Tất nhiên, cai tù không bỏ lỡ cơ hội để Giang được nếm trải cảm giác dở sống dở chết trong buồng kỷ luật. Khi đó, anh mới 24 tuổi, đang ở năm thứ 4 của chặng đường tù. Tháng 6/2006, Giang lại bị đưa đi “cùm nóng” vì hô “Đả đảo cộng sản!”
Giang tâm sự:
-Anh em tù hình sự sợ, chấp nhận để chúng nó hành hạ. Mình là tù chính trị thì phải dám lên tiếng bênh vực họ.
Đòi quyền cho mình đã là có tội, bênh vực người khác còn nặng tội hơn.
Giang nhớ lại:
-Nó không dùng cùm chữ U đâu, em được “ưu ái” cùm chữ V đấy chị. Anh Huỳnh Anh Trí chết cũng vì cái cùm chữ V ấy đấy.
Vì muốn Giang vu vạ cho các linh mục dòng Đồng Công, nên bảy ngày đầu cai tù chỉ cùm một chân Giang bằng chiếc cùm chữ U. Chỉ cần Giang chịu ký tên vào văn bản được cai tù soạn sẵn, đổ tội cho các cha dòng Đồng Công xúi giục làm loạn, anh sẽ được xả cùm. Không những không hỏa hiệp, Trần Hoàng Giang còn đạp cửa buồng biệt giam, tố cáo cai tù hại người. Hành động khí khái ấy đã khiến Giang được “nâng cấp” lên cùm cả hai chân bằng cùm chữ V – một trong những hình phạt đáng sợ nhất đối với người tù.
Đây là loại cùm buộc người bị khóa phải cựa quậy để thoát khỏi cảm giác bứt rứt, ngột ngạt. Nhưng mỗi lần cử động, những cạnh kim loại lạnh ngắt lại cứa đứt thịt da, rách chân, tóe máu người tù. Đôi khi, thứ dụng cụ gớm ghiếc ấy còn được “khuyến mãi” thêm cả máu và thịt của những người nhiễm HIV trước đó, như một “bản án phụ” để hoàn tất cái quy trình giết người man rợ mà Huỳnh Anh Trí là một trong những nạn nhân điển hình. Trí qua đời chỉ sáu tháng sau khi mãn hạn 14 năm tù, để lại một câu chuyện đau thương về thân phận của những con người vô danh đã phải trả giá bằng chính mạng sống của mình.
Trần Hoàng Giang bị biệt giam trong buồng kỷ luật gần hai năm ròng rã, trong đó có khoảng một năm rưỡi bị cùm bằng cùm chữ V.
-Suốt thời gian đó em phải nhịn, không la ó, chửi bới gì. Vì nếu em mà chửi nữa, nó sẽ cho cùm cả tay, cùm cả mồm thì sống không bằng chết. Dù sao, sáng “xả” chiều cùm vẫn tốt hơn là cùm hai tư trên hai tư, chị nhỉ.
Khi được hỏi về việc ra tù trước thời hạn năm tháng, Giang buông ba chữ cộc lốc: “Đặc xá đểu”, đủ để nói lên thứ “nhân văn giả hiệu” mà nhà nước muốn phô diễn.
Tháng 3/2018, Trần Hoàng Giang trở lại Thái Lan, bắt đầu hành trình lưu lạc lần thứ hai trong cuộc đời. Sài Gòn hiền hòa năm xưa đã trở nên bất an, nguy hiểm, nhất là đối với một người từng vướng vòng tù ngục.
-Em lập gia đình nhưng tụi em chia tay rồi chị. Vợ em đưa con về Việt Nam. Tám năm nay em sống một mình ở Thái Lan.
Giang thở dài:
-Không biết em có đến được nước tự do không, hay là cứ mòn mỏi rồi chết ở xứ này.
Tôi không biết phải nói gì với Giang khi ấy. Thấy tôi im lặng, Giang chủ động ngừng cuộc trò chuyện:
-Thôi, năm mới chúc gia đình chị mạnh khỏe, bình an. Hôm nào rảnh em gọi chị sau nhé.
Hẹn nhau thế, nhưng chẳng biết cuộc trò chuyện lần tới có còn phải thở dài như hôm nay nữa không. Dẫu sao, còn sống thì còn đi tiếp, còn ước mơ. Vì những Huỳnh Anh Trí, Nguyễn Văn Hà, Phạm Anh Tuấn, Lê Thân, Nguyễn Văn Bình, Sơn Tâm…., đã không có cơ hội sống sót để mà hy vọng.
Tháng 3/2026
