Nhân Ngày Tự do Báo chí Thế giới (ngày 3-5), các cơ quan truyền thông toàn cầu cùng hợp lực cùng Liên minh Báo chí Tự do (One Free Press Coalition) để công bố danh sách thường niên “10 trường hợp khẩn cấp nhất” (“10 Most Urgent”) nhằm thu hút sự chú ý đối với những đồng nghiệp nhà báo đang bị đe dọa. 10 trường hợp được nêu năm nay đều là những nhà báo bị cáo buộc liên quan “khủng bố” hoặc “chống đối nhà nước”.
Theo Ủy ban Bảo vệ Nhà báo (CPJ), phần lớn các nhà báo đang bị cầm tù – chiếm 61% số nhà báo bị bỏ tù trên toàn thế giới – đều bị giam giữ dựa trên cáo buộc “chống đối nhà nước”, thậm chí họ bị quy chụp là thành phần khủng bố hoặc nhận tài trợ từ chính phủ nước ngoài. Danh sách được soạn với sự phối hợp CPJ, Quỹ Truyền thông Phụ nữ Quốc tế (IWMF) và Tổ chức Phóng viên Không biên giới (RSF). Theo dữ liệu CPJ, hiện có 330 nhà báo trên toàn thế giới đang ngồi sau song sắt.
1/Phạm Đoan Trang – Việt Nam
Năm 2021, nhà báo kiêm nhà hoạt động xã hội Phạm Đoan Trang bị tuyên phạt chín năm tù với tội “tuyên truyền chống phá Nhà nước”. Các bài viết của bà – tập trung vào các chủ đề về dân chủ, tự do ngôn luận, nhân quyền và sự tàn bạo của công an – được đăng trên tạp chí Luật Khoa (do chính bà sáng lập) và trang web độc lập tiếng Anh The Vietnamese. Một người phát ngôn cho biết sức khỏe của bà Trang sa sút nghiêm trọng trong thời gian bị giam giữ, với các chứng bệnh viêm xoang, viêm khớp, các vấn đề phụ khoa, cùng những cơn đau mãn tính ở chân do bị các nhân viên an ninh đạp gãy vào năm 2015. Theo tờ The Vietnamese, bà Trang bị cấm tiếp cận các dịch vụ y tế bên ngoài và bị chuyển đến một cơ sở giam giữ cách gia đình gần 1.000 dặm như một “hình thức trừng phạt bổ sung”.
2/Reza Valizadeh – Iran
Sau 16 năm làm nghề báo tại Mỹ, nhà báo người Mỹ gốc Iran Reza Valizadeh trở về Iran vào tháng 2-2024 để chăm sóc cha mẹ già yếu. Ông cho biết mình từng cố đàm phán để được sự bảo đảm từ chính quyền Iran về việc được trở về an toàn; tuy nhiên, ông liên tục bị triệu tập và thẩm vấn vì tội hợp tác với các cơ quan truyền thông tiếng Ba Tư ở hải ngoại. Ông bị bắt tại Tehran vào tháng 9-2024 và bị kết án 10 năm tù với tội “cấu kết với chính phủ thù địch Mỹ”.
Sức khỏe Valizadeh suy giảm nghiêm trọng trong thời gian bị giam giữ; đặc biệt, căn bệnh hen suyễn mãn tính của ông trở nặng hơn trong đợt chuyển trại giam ngắn hạn từ nhà tù Evin sang nhà tù Fashafouyeh. Tháng 7-2025, CPJ liên hệ với Bộ Ngoại giao Mỹ và được phản hồi cho biết chính quyền Trump đã kêu gọi Iran “lập tức trả tự do cho ông Valizadeh cùng tất cả cá nhân đang bị giam giữ một cách bất công tại Iran”.
3/Jimmy Lai (Lê Trí Anh) – Hong Kong
Tháng 2-2026, một tòa án tại Hong Kong đã tuyên phạt ông Jimmy Lai, 78 tuổi, mức án 20 năm tù giam, sau khi ông bị kết tội vào tháng 12-2025 với hai cáo buộc “âm mưu thông đồng với thế lực nước ngoài” và “âm mưu xuất bản tài liệu kích động lật đổ”. Tòa cũng tuyên án sáu đồng nghiệp của ông Lai tại tờ Apple Daily – cơ quan truyền thông ủng hộ dân chủ bị buộc ngừng xuất bản vào năm 2021 sau 26 năm hoạt động, sau khi chính quyền phong tỏa tài sản và liên tục đột kích vào trụ sở tòa soạn.
Ông Lai, một công dân Anh, đã bị giam từ năm 2020 sau khi bị bắt theo Luật An ninh Quốc gia do Bắc Kinh áp đặt. Đây là đạo luật được sử dụng để trấn áp các cuộc biểu tình và bịt miệng những tiếng nói bất đồng chính kiến. Dữ liệu từ CPJ (Ủy ban Bảo vệ Nhà báo) cho thấy Trung Quốc luôn đứng đầu danh sách các quốc gia giam giữ nhà báo nhiều nhất thế giới. Hiện tại, Trung Quốc đang cầm tù ít nhất 51 nhà báo, trong đó có tám người tại Hong Kong.
4/Trương Triển (Zhang Zhan) – Trung Quốc
Trương Triển hiện thụ án tù lần thứ hai tại Trung Quốc. Tháng 5-2020, bà bị bắt lần đầu với cáo buộc “gây rối trật tự công cộng”, khi bà thực hiện phóng sự tại Vũ Hán trong bối cảnh dịch bệnh COVID-19 bùng phát. Bà bị giam bốn năm tù, sau đó năm 2024, bà lại bị giam lần nữa với cùng cáo buộc. Một phiên tòa xử kín tuyên phạt thêm bốn năm và bà bị giam tại Thượng Hải. Tổ chức RSF cho biết bà Trương bị tước quyền gặp luật sư cũng như quyền được đại diện bởi luật sư do chính mình lựa chọn. Bà Trương, 42 tuổi, từng phải nhập viện và bị cưỡng ép ăn uống trong thời gian bà tuyệt thực nhằm phản đối việc bị ngược đãi.
5/Ulfatkhonim Mamadshoeva – Tajikistan
Giữa lúc các cuộc biểu tình quy mô lớn diễn ra tại khu vực tự trị Gorno-Badakhshan ở phía Đông Tajikistan năm 2022, chính quyền đã bắt nữ nhà báo tự do kỳ cựu Ulfatkhonim Mamadshoeva tại nhà riêng, với cáo buộc tổ chức các cuộc gây rối. Bà bị kết án với nhiều tội danh chống phá nhà nước, từ tội phản quốc, khủng bố, thành lập băng nhóm tội phạm, dùng bạo lực lật đổ chính quyền, giết người và âm mưu giết người. Bà bị kết án 20 năm tù giam. Bà Mamadshoeva, hiện 68 tuổi, từng đưa tin về các vấn đề văn hóa, xã hội và địa chính trị trong khu vực cho nhiều ấn phẩm khác nhau. Bà cũng điều hành một trang tin độc lập và một tổ chức phi chính phủ (NGO) tập trung vào quyền phụ nữ cùng các vấn đề xã hội khác.
6/Tsi Conrad – Cameroon
Nhà làm phim kiêm nhiếp ảnh gia Tsi Conrad hiện chờ ngày ra tòa kể từ khi ông kháng cáo bản án 15 năm tù lên Tòa án Tối cao Cameroon vào năm 2023. Ông bị bắt vào năm 2016 khi đưa tin về các cuộc biểu tình và bị giam giữ sau song sắt kể từ năm 2018 với các cáo buộc trong đó có ly khai, chống đối nhà nước, nổi loạn và phát tán tin giả. Một phiên kháng cáo vào năm 2021 đã dẫn đến việc hủy bỏ một phần bản án ban đầu. Trong thời gian hoạt động, Conrad sáng lập một hãng tin và công ty sản xuất phim mang tên Ruphina’s House, cung cấp nội dung đa phương tiện cho các đài phát thanh và trang tin tức ly khai Bareta News có trụ sở tại vùng Tây Bắc đất nước, quê nhà của ông.
7/Frenchie Mae Cumpio – Philippines
Tháng 2-2026, một tòa án tại Philippines đã từ chối đơn xin bảo lãnh của nữ nhà báo 27 tuổi Frenchie Mae Cumpio. Bà đã bị giam hơn sáu năm qua. Tòa án tại Tacloban phán quyết rằng “không có lý do xác đáng hay thuyết phục nào” để chấp thuận cho Cumpio được bảo lãnh; trước đó, bà bị kết tội tài trợ khủng bố và bị tuyên phạt từ 12 đến 18 năm tù. Các luật sư bào chữa đã nộp đơn kháng cáo ngay sau khi phán quyết được đưa ra vào tháng 1. Một cuộc điều tra độc lập cho biết cơ quan chức năng đã ngụy tạo vũ khí tại nhà riêng Cumpio trước khi đột kích vào năm 2021, nhằm gán tội cho đương sự, khi đó mới 21 tuổi. Thời còn ở ngoài làm báo, Frenchie Mae Cumpio thực hiện các phóng sự phát trên đài phát thanh địa phương về tình trạng lạm quyền của quân đội và cảnh sát. Bà cũng viết nhiều về những nhóm yếu thế trong xã hội Philippines.
8/Sevinj Vagifgizi – Azerbaijan
Sevinj Vagifgizi, tổng biên tập của Abzas Media – cơ quan truyền thông chuyên điều tra chống tham nhũng – hiện thụ án chín năm tù tại Azerbaijan. Bà là một trong 24 nhà báo hiện bị giam giữ trong bối cảnh chính quyền nước này tăng cường trấn áp truyền thông độc lập kể từ năm 2023.
Vagifgizi bị bắt vào cuối năm 2023 cùng hai đồng nghiệp, khi chính quyền khám xét văn phòng cơ quan báo chí của họ tại Baku và phát hiện hơn 43.000 USD. Bà bị kết án vào giữa năm 2025 với các cáo buộc liên quan tội phạm tài chính, nhận tài trợ từ phương Tây và âm mưu tuồn một khoản tiền lớn vào đất nước một cách bất hợp pháp. Vagifgizi, 36 tuổi, đã phủ nhận các cáo buộc. Trong một thông cáo, Vagifgizi cùng các đồng nghiệp nói rằng các cáo buộc trên là hành động trả đũa khi họ thực hiện “một loạt các cuộc điều tra về những tội phạm tham nhũng do Tổng thống nước này và các quan chức do ông bổ nhiệm gây ra.”
9/Genet Asmamaw – Ethiopia
Bị giam suốt ba năm qua, Genet Asmamaw dự kiến trình bày bào chữa trước tòa vào tháng 5-2026. Bà từng làm phóng viên cho kênh truyền thông Medlot Media (hoạt động trên nền tảng YouTube) trước khi bị chính quyền bắt một cách thô bạo tại nhà riêng ở Addis Ababa vào năm 2023. Chuyên đưa tin về các xung đột và vấn đề chính trị liên quan người dân tộc Amhara, Medlot Media thu hút được hơn 100.000 người đăng ký theo dõi. Tòa cáo buộc Asmamaw kích động bạo lực thông qua mạng xã hội và các nền tảng khác, lôi kéo giới trẻ nhằm lật đổ chính phủ. Asmamaw có thể đối mặt án tử hình nếu bị kết tội. Theo dữ liệu CPJ (Ủy ban Bảo vệ Nhà báo), cả năm nhà báo hiện ngồi sau song sắt tại Ethiopia đều bị cáo buộc liên quan khủng bố.
10/Christophe Gleizes – Algeria
Theo RSF (Tổ chức Phóng viên Không biên giới), Christophe Gleizes là nhà báo người Pháp duy nhất hiện bị giam cầm ở nơi nào đó trên thế giới mà chẳng ai biết chính xác. Là phóng viên thể thao hoạt động tự do, cộng tác với hai tạp chí Pháp là So Foot và Society, Christophe Gleizes bị bắt tại Algeria vào tháng 5-2024 khi thực hiện phóng sự về lịch sử của câu lạc bộ bóng đá địa phương Jeunesse Sportive de Kabylie (JSK). Cùng năm đó, chính quyền kết án Gleizes với tội “tôn vinh khủng bố” và “tàng trữ các ấn phẩm nhằm mục đích tuyên truyền gây phương hại đến lợi ích quốc gia.” Trong phiên xử phúc thẩm năm 2025, bản án bảy năm tù dành cho ông vẫn bị giữ nguyên.
