ENGLISH VERSION BELOW
If Even a Lamp Post Could Flee…
____________
Không như giai đoạn sau 1975 kéo dài đến tận đầu thập niên 1990, khi những người chạy trốn cộng sản lén lút thu vén tiền bạc, vàng vòng để vượt biên, những chuyến “vượt biên” ngày nay công khai và rất rầm rộ. Ly hương chưa bao giờ là câu chuyện vui. Rời bỏ quê hương và gia đình không bao giờ là một chọn lựa dễ dàng. Thế nhưng người ta vẫn đi, nhất quyết phải đi, bằng mọi giá phải đi, khó cách mấy cũng đi, “chết” cũng đi, nuốt nước mắt mà đi!
Thử search nhanh trên mạng về dịch vụ visa Hoa Kỳ, visa Úc, visa Canada…, sẽ thấy vô số quảng cáo “cam đoan bảo đảm đậu”. Một công ty dịch vụ visa thậm chí “treo” slogan: “Đi Mỹ không suy nghĩ!”. Làm thế nào không thể không suy nghĩ khi quyết định phải đi, một quyết định làm thay đổi hoàn toàn cuộc đời, một quyết định có thể biến mình từ một người có của ăn của để thành một người tay trắng lạc lõng nơi xứ người. Tuy nhiên, vô số người vẫn chấp nhận lấy số phận đặt cược cho ván bài lớn nhất đời người: bằng mọi giá phải đi, sẵn sàng đón chờ tất cả may rủi để đi. Có người thậm chí nói, đi đâu cũng được, nước nào cũng được, miễn thoát khỏi Việt Nam! Nghe đau không?
Những câu chuyện “làm thế nào để đi” đang được chia sẻ công khai hàng ngày. Dịch vụ du học mọc như nấm. Dịch vụ ngân hàng “hỗ trợ vốn” du học quảng cáo nhan nhản. Các chương trình EB1, EB3, EB5 giờ được nhiều người thuộc nằm lòng. Đó là những tấm vé vượt biên hợp pháp. Những tấm vé thay đổi số phận. Những “lá phiếu cử tri” minh chứng cho sự thất bại “toàn tập” của một chế độ. Những bằng chứng rõ ràng và cụ thể cho thấy chính sách cai trị của chế độ có kết quả ê hề và thảm hại như thế nào.
Có quá nhiều lý do để đi. Có người nói họ đi (hoặc muốn đi) vì đất nước không còn thuộc về dân tộc nữa. Có người nói thẳng rằng “Việt Nam bán nước cho Tàu rồi, ở lại làm gì!”. Có người nói, họ đi vì ngày càng “căm thù chế độ cộng sản”. Dù cảm tính hay không thì đó vẫn là những lý do có thực. Tuy nhiên, lý do lớn nhất và phổ biến nhất vẫn là vì tương lai con cái. Chẳng ai muốn con cái họ lớn lên trong môi trường giáo dục-y tế tồi tệ như vậy. Chẳng ai muốn tương lai con mình u ám và đen tối như số phận quốc gia. Không ai muốn để con mình trôi trên chiếc tàu vô vọng và vô định. Chẳng ai muốn con cái phải gánh chịu những hậu quả mà chính những kẻ có trách nhiệm trực tiếp và lớn nhất cũng đang phủi tay tháo chạy.
Một người bạn nói với tôi rằng, tôi có thể mua mọi thứ ở Việt Nam, tôi có thể sắm gần như bất kỳ chiếc xe nào, tôi có thể tậu gần như bất kỳ căn nhà nào, tôi có thể ăn bất kỳ nhà hàng sang trọng nào… nhưng có những thứ mà tôi không bao giờ có thể mua: tôi không thể mua được môi trường trong sạch, tôi không mua được ngôi trường có những giáo viên tử tế, tôi không mua được bệnh viện nơi tôi và con tôi không phải nằm vật vờ ở hành lang, tôi không mua được những con đường không bao giờ chứng kiến cảnh ngập lụt, tôi không mua được hệ thống công quyền tận tụy vì dân; và trên hết, tôi không thể mua được sự tự do – tự do cho cá nhân cũng như tự do cho tương lai con cái tôi.
“Chúc mừng bạn và gia đình đã lấy được visa định cư Hoa Kỳ!” – không có lời chúc nào nghe mỉa mai hơn vậy. Vì sao mà sau hơn bốn thập niên người ta vẫn mừng khi rời bỏ quê hương lên đường tha phương? Vì sao mà gần nửa thế kỷ trôi qua người ta vẫn phải “vượt biên” tỵ nạn cộng sản và “tỵ nạn” những hậu quả mà cộng sản gây ra? Vì sao mà sau những tuyên bố khẳng định chế độ đạt được hết thành tựu này đến thành công khác mà “cán bộ” cộng sản và đảng viên cộng sản vẫn bằng mọi giá đưa con cái họ ra nước ngoài?
“Chúc mừng bạn đã thoát được khỏi Việt Nam!” – không có lời chúc nào buồn và đau hơn. Một cách chính xác, lời chúc này không dành để nâng ly cho sự rời bỏ đất nước. Nó dành cho sự thoát được khỏi chế độ cai trị trên đất nước đó. Lời chúc đó là một cáo trạng cho chế độ. Chẳng ai vui (trừ “cán bộ” cộng sản) khi rời bỏ quê hương. Chẳng ai thoải mái khi bỏ hết tài sản lẫn thân nhân mà gạt nước mắt ra đi. Sự chọn lựa của họ quá khắc nghiệt: hoặc là một quê hương đang bị chế độ cộng sản tàn phá tan nát, hoặc là xứ lạ quê người nơi họ có thể dùng những ngày tháng cuối cùng của cuộc đời để gieo những mầm hạt hy vọng cho tương lai con em mình.
Khi tôi viết những dòng này, ngoài kia, trước cổng Lãnh sự quán Hoa Kỳ hoặc lãnh sự quán nào đó, hàng đoàn người dài dằng dặc vẫn đang xếp hàng chờ phỏng vấn visa. Trời nắng chang chang hoặc mưa mịt mù, họ vẫn kiên nhẫn. Họ nắm chặt sấp hồ sơ trong tay. Họ đang cố nắm chặt số phận mình. Con đường phía trước dù mờ mịt như thế nào thì ít nhất nó cũng dẫn đến một lối thoát cho tương lai con em họ…
__________
If Even a Lamp Post Could Flee…
Unlike the years after 1975 and well into the early 1990s — when those fleeing communism had to secretly scrape together cash and gold to escape by boat — today’s “boat people” are traveling openly and in great numbers. Leaving one’s homeland has never been a joyful story. To leave your country and family is never an easy choice. And yet, people still go — determined to go, desperate to go, willing to pay any price to go, ready to “die” to go, swallowing their tears as they leave.
A quick search online for U.S., Australian, or Canadian visa services turns up countless ads promising “guaranteed approval.” One visa agency even boasts the slogan: “Go to America without thinking!” But how could one not think, when making a decision that changes an entire life — a decision that could turn a well-off person into a penniless stranger in a foreign land?
And yet, countless people are willing to bet their entire fate on the biggest gamble of their lives: by all means, they must go. They are ready to face any risk just to leave. Some even say, “I don’t care where I go, any country is fine — as long as I can get out of Vietnam!” Does that not sound heartbreaking?
Stories about how to leave are shared openly every day. Study-abroad agencies mushroom everywhere. Banks advertise “education loans” on every corner. Immigration programs like EB1, EB3, EB5 are now common knowledge. These are the new “legal” boat tickets — tickets that can change one’s destiny, tickets that serve as “ballots” casting a vote of no confidence in the regime. They are undeniable evidence of how disastrous and humiliating the government’s policies have been.
There are too many reasons to leave. Some say they leave because “the country no longer belongs to its people.” Others say bluntly: “Vietnam has already sold itself to China. Why stay?” Some say they leave because they have grown to “hate the communist regime.”
Whether emotional or not, these are real reasons. But the most common and compelling reason is always the same: the future of their children. No one wants their kids to grow up in such a broken education and healthcare system. No one wants their children’s future to be as dark and uncertain as the nation’s fate. No one wants their kids adrift on a ship of hopelessness. No one wants their children to pay for the sins of those most responsible — the very people now washing their hands and quietly escaping themselves.
A friend once told me: “In Vietnam, I can buy anything. I can buy almost any car. I can buy almost any house. I can dine at any fancy restaurant…
But there are things I can never buy:
I can’t buy clean air.
I can’t buy a school with decent teachers.
I can’t buy a hospital where my child and I don’t have to lie in the hallway.
I can’t buy streets that don’t flood.
I can’t buy a government that actually serves its people.
And above all, I can’t buy freedom — not for myself, not for my child’s future.”
“Congratulations to you and your family for getting your U.S. immigrant visa!” No congratulatory phrase could sound more ironic. Why is it that after more than four decades, people still rejoice at leaving their homeland behind? Why, nearly half a century later, must people still “escape” — to seek asylum from communism and from the wreckage it has caused? Why, despite all the official boasts of “great achievements,” are communist officials themselves still desperate to send their children abroad?
“Congratulations — you’ve escaped Vietnam!” No blessing could be sadder or more painful.
In truth, that phrase is not a toast to those leaving the country. It is a eulogy — a condemnation of the regime they are escaping from. No one (except communist officials) feels joy in abandoning their homeland. No one feels at ease leaving behind family and property, wiping away tears to start over in exile. Their choice is cruel: either remain in a homeland ravaged by communism, or seek refuge in a foreign land — where at least they can spend their remaining years sowing small seeds of hope for their children’s future.
As I write these lines, outside the U.S. Consulate — or any other consulate — long lines of people still wait patiently for their visa interviews. Under the scorching sun or pouring rain, they clutch their stacks of papers tightly in hand. They are holding on to their fates. The road ahead may be uncertain, but at least it leads somewhere — to a way out, to a fragile hope for the future of their children.
