Từ từ rồi cháo cũng nhừ…

Minh họa: Unsplash

Từ từ rồi cháo cũng nhừ…

Ngày 11-08-2020 (GMT +7)

ByBẢO KHÔI

Bạn đã từng trải qua trạng thái như lo lắng (worry), căng thẳng (stress) hoặc cảm giác hồi hộp, lo âu (anxiety) về một điều gì? Chắc chắn có, và có thể ít nhất cũng là một lần. Tất cả những trạng thái này có vẻ giống nhau và không có gì đáng lo, nhưng thật ra, nó khác nhau, thậm chí nguy hiểm. Lỡ đối mặt với nó, bạn phải làm gì? Trong bối cảnh nhiều người khắp thế giới hỗn loạn và âu lo bởi dịch bệnh, có lẽ cũng nên biết thêm những ảnh hưởng tâm lý như thế này…

Theo Hiệp hội Lo âu và Trầm cảm Hoa Kỳ (The Anxiety and Depression Association of America – ADAA), hiện có gần 40 triệu người Mỹ mắc chứng rối loạn lo âu. Số liệu của tháng trước cho thấy nếu hỏi bốn người thì có đến ba người nói họ đang căng thẳng (stress).

Nhưng ngay lúc này, nếu hỏi bạn có đang lo âu, hay căng thẳng, hoặc đang có cảm giác hồi hộp, không thoải mái về một chuyện gì đó, bạn có phân biệt được sự khác nhau không? Nào, hãy để cho các chuyên gia về tâm thần học giải thích cho bạn nhé!

Lo không được, bỏ đi... Tám!

Lo lắng là khi tâm trí của bạn tập trung vào những suy nghĩ tiêu cực, kết quả không chắc chắn, hoặc cảm thấy mình đang làm điều gì đó… sai sai. Melanie Greenberg, nhà tâm lý học lâm sàng ở Mill Valley, California, và là tác giả của cuốn The Stress-Proof Brain, cho biết. Tâm trạng lo lắng, nói đơn giản, nó chỉ nằm trong tâm trí, chứ không phải trong cơ thể bạn.

Nhưng thật ra, lo lắng lại có một chức năng quan trọng trong cuộc sống của chúng ta, theo Luana Marques, phó giáo sư tâm thần học, Đại học Y Harvard và là chủ tịch ADAA. Sắp tới ngày phải trả tiền nhà, mà tiền chưa vô nhà băng. Lo chứ! Ngày mốt phải nộp bài kiểm tra, giờ một chữ trong đầu chưa có. Ngồi yên được mới là lạ. Sự lo lắng, “đứng ngồi không yên” khiến bộ não chúng ta tìm cách để “hành động”, giải quyết vấn đề; hoặc cũng có khi lo không được thì… bỏ (là khi não bộ của chúng ta dịu lại). Cả hai đều tích cực. Lo lắng là một cách để bộ não của bạn xử lý các vấn đề giữ cho bạn được an toàn, bác sĩ Marques giải thích.

“Được phép” lo lắng trong bao lâu?

“Ngân sách lo lắng” không nhiều. Khi đang lo lắng về một vấn đề gì, bạn chỉ có thể dành cho nó 20 phút là tối đa, sau đó phải lập tức chuyển hướng suy nghĩ. Nếu sau 20 phút mà vẫn chưa tìm được cách giải quyết, hãy viết những lo lắng của bạn xuống. Động tác này khiến não bộ của bạn dịu lại. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng chỉ cần 8 đến 10 phút viết ra, có thể giúp làm dịu những suy nghĩ ám ảnh trong đầu. Hãy nhớ rằng: Lo lắng chỉ hữu ích nếu nó dẫn đến thay đổi, chứ không phải để cho đến khi nó biến thành những suy nghĩ ám ảnh.

Stress và cách giảm stress

Stress (căng thẳng) được định nghĩa là một phản ứng đối với những thay đổi hoặc điều gì đó xảy ra vượt quá sức chịu đựng của con người, tiến sĩ Greenberg nói.

Thời tiền sử, căng thẳng là một phản ứng tự nhiên đối với một mối đe dọa, ví dụ khi bị thú dữ tấn công. Ngày nay, thậm chí còn có nhiều “mối đe dọa” gây căng thẳng hơn. Khi gặp căng thẳng, não sẽ được kích hoạt để cơ thể có hành vi phản ứng, đối phó với mối đe dọa, Tiến sĩ Greenberg giải thích. Các triệu chứng của stress như tim đập nhanh, chóng mặt, đổ mồ hôi trộm… “Đôi khi stress nhẹ cũng tốt, vì adrenaline và cortisol tràn ngập cơ thể bạn”, Tiến sĩ Marques nói.

Ví dụ: bạn đang mải làm việc, sực nhớ có một cuộc gặp với đối tác quan trọng, bạn vội vàng phóng xe, chạy cho nhanh đến chỗ hẹn để kịp giờ. May quá, khi tới nơi, đối tác rất vui vẻ và cuộc thương thảo thành công. Đó là stress cấp tính và nhanh chóng biến mất. Tuy nhiên, căng thẳng mãn tính khá nguy hiểm. Nó khiến cơ thể bạn luôn trong trạng thái “chiến đấu”, hoặc “bay liên tục” chưa biết lúc nào được đáp, thường là trong tình huống không giải quyết được, như căng thẳng tài chính, hoặc phải làm việc dưới quyền của một ông chủ độc đoán. Căng thẳng mãn tính có liên quan đến các vấn đề sức khỏe như vấn đề tiêu hóa, tăng nguy cơ mắc bệnh tim và suy yếu hệ thống miễn dịch.

Tập thể dục là một cách giảm stress. Tập thể dục giúp cơ thể bạn phục hồi sau khi tăng adrenaline và cortisol. Khi cơ thể đã phục hồi, bạn có thể tập trung năng lượng vào những gì bạn có thể kiểm soát và chấp nhận những gì bạn phải đối mặt. Mỗi người có một cách stress khác nhau, không ai giống ai. Hãy nhớ rằng: stress – một phản ứng sinh học, là một phần bình thường trong cuộc sống của chúng ta.

Đỉnh điểm

Nếu căng thẳng và lo lắng là triệu chứng thì hồi hộp, lo âu là đỉnh điểm. Lo lắng liên quan đến yếu tố nhận thức và phản ứng sinh lý, có nghĩa là chúng ta trải nghiệm sự lo lắng trong cả tâm trí và cơ thể. Tiến sĩ Marques nói, hồi hộp, lo âu là những gì xảy ra khi bạn phải đối phó với rất nhiều nỗi lo lắng và nhiều căng thẳng.

Một tình huống cụ thể được tiến sĩ Marques mô tả: bạn vừa xuất hiện ở sở làm, mọi ánh mắt dồn về bạn, nhưng chỉ là “nửa con mắt”. Tự nhiên bạn cảm thấy có điều gì đó không bình thường, khiến bạn… lo lo, tự nhiên bạn bắt đầu luống cuống (phản ứng sinh lý), ngay sau đó bạn nhận được chỉ thị “lên gặp giám đốc gấp”. Linh tính cho thấy “có chuyện chẳng lành”, tim bạn bắt đầu nhảy loạn xạ, mồ hôi ướt áo. Đó là cơ thể của bạn đang “ứng phó” với những tình trạng hồi hộp, lo âu của bạn.

Ngay cả hồi hộp, lo âu cũng có sự khác biệt. Nó có thể là một phần bình thường của cuộc sống hàng ngày, nhưng cũng có thể là rối loạn lo âu. Rối loạn lo âu là tình trạng sức khỏe nghiêm trọng, bao gồm vừa lo lắng, lẫn căng thẳng. Tuy nhiên, bạn vẫn có thể tránh, hoặc nếu có thì tự làm giảm trạng thái này. Ví dụ, hạn chế lượng đường, rượu và caffeine, vì lo lắng là sinh lý, chất kích thích có thể có tác động đáng kể.

Để giảm cơn hồi hợp, lo âu, bạn hãy dùng mấy ngón chân của mình. Thử ngọ nguậy mấy ngón chân, bạn cảm thấy nó thế nào? Một khi não của bạn tập trung vào mấy ngón chân, sẽ giúp bạn bình tĩnh và giảm bớt lo lắng.

Khi trong đầu bạn đang nghĩ về chuyện gì đó khiến bạn phải lo lắng, hãy đánh lạc hướng nó đi bằng những giác quan của mình, như nghe nhạc, nhảy dây trong năm phút, hoặc tìm một miếng giấy nhám nào đó rồi chà tay vào. Hãy nhớ rằng, đừng bao giờ để tâm trí và cơ thể bạn luôn trong trạng thái lo âu, mà hãy tìm cách thoát khỏi nó.

Đọc xong bài này, bạn có thể kiểm tra được xem mình đang worry, stress, hay anxiety không?

Nhưng dù gì đi chăng nữa, ở một “liều nhỏ”, sự lo lắng hay stress cũng là điều đương nhiên và tích cực trong cuộc sống của chúng ta, miễn sao bạn đừng để tình trạng kéo dài và quá sức chịu đựng. Làm cách nào? Tin tốt cho bạn đây: Tiến sĩ Marques cho biết có những bước đầu tiên giúp bạn điều chỉnh các triệu chứng dễ dẫn đến trạng thái lo âu, căng thẳng, đó là hãy ngủ đủ giấc, không bỏ bữa, ăn đủ chất dinh dưỡng, và đừng bao giờ ngồi lâu một chỗ. Giờ thì bạn hãy đứng lên đi dạo một vòng, còn chuyện gì nữa, hạ hồi phân giải. Let it be. Nói theo kiểu chúng ta là từ từ rồi cháo cũng nhừ, ha.

Bài viết liên quan

Đăng ký nhận bản tin