Tự thiết kế chiếc la bàn cuộc đời

Tự thiết kế chiếc la bàn cuộc đời

Ngày 21-09-2020 (GMT +7)

ByBẢO KHÔI

Người xưa có câu “Phúc bất trùng lai, họa vô đơn chí”. Điều may mắn có khi đến nhiều lần với một người, song cũng có người gặp hết “ương” này, lại tới “họa” khác. Vấn đề là khi gặp khó khăn, đối diện với thử thách, ai là người thất bại, và ai có thể vượt qua...

Đứng dậy!

Cách đây năm năm, nhà báo Eilene Zimmerman lâm vào tình cảnh mà theo cô, nó kinh khủng không thể tưởng tượng nổi. Biết chồng cũ của mình mang bệnh, giấu bệnh, và đang trong cơn nguy kịch, một hôm cô quyết định đến để đưa anh ấy đi cấp cứu. Nhưng thay vì đến phòng cấp cứu, cô chứng kiến cảnh xe cứu thương chở chồng cũ vào nhà xác, vì anh đã chết trên sàn nhà tắm – cái kết của một vụ tự sát, có liên quan ma túy. “Đó điều đau đớn nhất cuộc đời tôi, nhưng không chỉ của riêng tôi” - Zimmerman viết - “Thời điểm đó, tôi còn có hai đứa con đang tuổi vị thành niên. Chúng vô tình biết được cha mình tự tử. Phải mất hai năm, tôi mới giải quyết xong gia sản của chồng cũ, mà tôi là người bị ảnh hưởng”.

Khi ấy, Zimmerman lâm vào khủng hoảng, tuyệt vọng, và nỗi lo lắng luôn đè nặng tâm hồn. Cô luôn tự dằn vặt: Sao mình không đến sớm một ngày, có khi sẽ cứu sống được anh ấy. Rồi cô lo cho con gái, liệu con có thể quay lại trường được không? Zimmerman luôn nghĩ, mẹ con cô sẽ không bao giờ thật sự hồi phục, rằng nỗi buồn khủng khiếp này sẽ bám riết suốt cuộc đời cô. Nhưng Zimmerman đã vượt qua giai đoạn kinh khủng đó, bằng cách thu hẹp suy nghĩ lại. Thay vì cứ lo ngày mai thế nào; tuần tới, tháng tới, năm tới ra sao…, Zimmerman cố gắng siêng năng làm việc và chỉ tập trung vào hiện tại, bỏ qua những suy nghĩ về quá khứ hoặc tương lai, những thứ mà cô cho rằng, tự bản thân cô không thể thay đổi hoặc kiểm soát được. Rõ ràng, quá khứ thì đã qua, mà tương lai lại chưa tới.

Bây giờ, đã qua gần năm năm,  Zimmerman càng ngày càng thấy với cách sống và suy nghĩ như vậy, mọi sự bắt đầu chuyển hướng tốt đẹp hơn, thật sự tốt. “Kinh nghiệm dạy tôi rằng mình thực sự không bao giờ biết điều gì sẽ xảy ra tiếp theo” - Zimmerman viết - “Ừ, thì tôi cũng lên kế hoạch đấy, nhưng không lệ thuộc vào nó, mà xoay chuyển suy nghĩ của mình nhiều hơn. Tôi chuẩn bị đương đầu với nhiều mũi tên bất ngờ của cuộc sống, chấp nhận những chông gai tôi phải đối mặt và tiếp tục đi, dù biết sẽ rất khó khăn”.

Khả năng phục hồi

Dịch bệnh corona có nhiều đặc điểm của cuộc khủng khoảng không thể đoán trước và không thể kiểm soát được. Cách chúng ta điều hướng một cuộc khủng hoảng hoặc một sự kiện đau thương, phụ thuộc phần lớn vào khả năng phục hồi của mỗi người. Khả năng phục hồi là sau những trải nghiệm khó khăn và thất bại, để có thể thích nghi, đứng lên và đôi khi thậm chí là một kinh nghiệm để trưởng thành. Yếu tố quyết định quan trọng nhất của khả năng phục hồi - được ghi nhận trong hầu hết đánh giá hoặc nghiên cứu trong 50 năm qua - là chất lượng các mối quan hệ cá nhân thân thiết của chúng ta, đặc biệt là với cha mẹ và người chăm sóc chính.

Bessel van der Kolk, giáo sư tâm thần học tại Đại học Y khoa Boston, cho biết: “Cảm giác được yêu thương khi còn nhỏ là dự báo tuyệt vời về cách bạn kiểm soát, quản lý tất cả các loại tình huống khó khăn trong cuộc sống”. Từ những năm 1970, ông đã nghiên cứu về căng thẳng sau chấn thương tâm lý, và là người sáng lập Quỹ Nghiên cứu Chấn thương ở Boston. Cũng theo Tiến sĩ van der Kolk, 20 năm đầu đời đặc biệt quan trọng. “Những sang chấn khác nhau ở các độ tuổi khác nhau có tác động riêng đến nhận thức, cách giải thích và kỳ vọng của chúng ta”.

Ai cũng có “hộp công cụ” giúp phục hồi

Steven M. Southwick, giáo sư danh dự về tâm thần học, Trường Y Đại học Yale, cho biết: “Căng thẳng không phải là xấu. Nếu bạn có thể đương đầu với tất cả những gì đang xảy ra với thế giới xung quanh ngày hôm nay, thì khi bạn ở phía bên kia của nó, bạn sẽ mạnh mẽ hơn”. Cách chúng ta đối phó, phụ thuộc những gì đều có trong “hộp công cụ khả năng phục hồi” của chúng ta. Các công cụ phổ biến giúp người kiên cường vượt qua căng thẳng, khủng hoảng, chính là sự lạc quan, là người có niềm tin tôn giáo hoặc tâm linh, sự linh hoạt về nhận thức và cảm xúc, và sự kết nối xã hội. Đó là những người thường bỏ qua những suy nghĩ tiêu cực, luôn tìm kiếm những cơ hội có thể tồn tại. Trong khu hầm tăm tối, thay vì nghĩ “thế nào mình cũng chết ngộp”, người lạc quan sẽ cố đi để tìm ra cho được “ánh sáng cuối đường hầm”. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, cống hiến cho một mục đích xứng đáng hoặc có niềm tin vào điều gì đó lớn hơn bản thân - về tôn giáo hoặc tinh thần - có tác dụng nâng cao khả năng phục hồi, cũng như khả năng linh hoạt trong suy nghĩ của bạn.

Nói thì dễ, nhưng làm có được không? “Tin tốt là hầu hết chúng ta đều làm được!” Giáo sư tâm lý học lâm sàng George Bonanno, thuộc trường Cao đẳng Sư phạm, Đại học Columbia, nói. Phòng thí nghiệm của Giáo sư Bonanno đã xem xét 67 nghiên cứu về những người từng trải qua tất cả các loại sự kiện đau buồn. “Tôi đang nói đến nạn nhân của các vụ xả súng hàng loạt, bão tố, chấn thương… Hai phần ba trong số họ có khả năng phục hồi, có thể hoạt động rất tốt trong một khoảng thời gian ngắn. Mỗi người trong chúng ta phải tìm ra những thách thức cụ thể của mình là gì và sau đó xác định cách vượt qua vào thời điểm hiện tại”, giáo sư cho biết.

Xây dựng khả năng phục hồi

Các cuộc phỏng vấn với số lượng lớn những người có khả năng phục hồi cao - những người đã trải qua nhiều nghịch cảnh và vượt qua nó thành công - cho thấy, họ có chung những đặc điểm sau:

+ Họ có cái nhìn tích cực, thực tế. Họ không tập trung vào thông tin tiêu cực và thay vào đó, họ thường tìm kiếm cơ hội trong những tình huống ảm đạm, cố gắng tìm kiếm điều tích cực bên trong tiêu cực.

+ Họ có một “la bàn đạo đức” (moral compass). Những người kiên cường có ý thức vững chắc về những gì họ cho là đúng và sai, và điều này định hướng cho các quyết định của họ.

+ Họ có niềm tin vào điều gì đó lớn hơn bản thân họ. Điều này thường được tìm thấy thông qua các thực hành tôn giáo hoặc tâm linh. Sự hỗ trợ của cộng đồng như giúp ai đó vô đạo, hoặc trở lại đạo, cũng nâng cao khả năng phục hồi.

+ Họ vị tha; họ quan tâm đến người khác và có mức độ vị tha. Họ thường tận tâm với những mục đích mà họ thấy có ý nghĩa và mang lại cho họ cảm giác có mục đích.

+ Họ chấp nhận những gì họ không thể thay đổi và tập trung năng lượng vào những gì họ có thể thay đổi.

+ Họ có một sứ mệnh, một ý nghĩa, một mục đích. Cảm thấy cam kết với một sứ mệnh có ý nghĩa trong cuộc sống, mang lại cho họ sự can đảm và sức mạnh.

+ Rất ít người kiên cường vượt qua khó khăn chỉ bằng đôi chân lẻ loi của một mình họ. Họ có một hệ thống hỗ trợ xã hội và họ hỗ trợ những người khác.

Bài viết liên quan

Đăng ký nhận bản tin