Tin tốt lành về hệ thống miễn dịch và coronavirus

ByBẢO KHÔI

Ngày 10-08-2020 (GMT +7)

Các nhà khoa học mới phát hiện, hầu hết người bị nhiễm SARS-CoV-2 tạo ra các kháng thể đặc hiệu với virus - protein đặc biệt được sản xuất bởi các tế bào miễn dịch - giúp chống lại coronavirus và có khả năng miễn dịch. Phát hiện này như một kim chỉ nam trong việc nghiên cứu hàng chục loại vaccine đang được phát triển.

“Đôi bạn” tế bào T và B

Bên cạnh tin tốt ấy là tin xấu: Những kháng thể đó chỉ có thể tồn tại vài tháng, sau đó suy yếu, gọi là hiện tượng suy yếu miễn dịch. Đã có báo cáo về những trường hợp người nhiễm COVID-19 khỏi bệnh nhưng sau đó bị nhiễm lại. Điều này khiến một số người suy đoán, và nghi ngờ rằng vaccine phần lớn sẽ không hiệu quả và không có khả năng miễn dịch lâu dài với virus. Quay trở lại với tin tốt. Một số nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng ngoài kháng thể, người ta còn phát triển các tế bào T đặc hiệu với virus. Các tế bào miễn dịch này là một thành phần quan trọng của khả năng miễn dịch lâu dài và trong một số trường hợp, chúng có thể được phát hiện trong cơ thể nhiều năm sau khi các kháng thể tiêu tan.

Nhưng SARS-CoV-2 không đơn giản, các tế bào T được tạo ra để phản ứng với coronavirus có chút gì đó bất thường. Hệ miễn dịch gồm nhiều cấu trúc và quá trình sinh học của cơ thể nhằm bảo vệ, chống lại “kẻ xâm lược”. Có hai loại tế bào chính liên quan đến miễn dịch thích nghi hoạt động như một nhóm, tế bào B và tế bào T, cả hai đều là tế bào bạch cầu - về mặt kỹ thuật gọi là tế bào lympho - chủ yếu sống trong các hạch bạch huyết. Các tế bào B tạo ra các kháng thể, những protein “thèm muốn” bám vào virus, vô hiệu hóa nó hoặc ngăn chặn nó xâm nhập vào các tế bào cơ thể. Nhưng để phát hiện ra virus trông như thế nào để tạo kháng thể phù hợp, các tế bào B cần các tế bào T – được gọi là tế bào “sát thủ”.

Tế bào T “sát thủ” virus

Giáo sư y khoa Richard Locksley thuộc University of California, San Francisco, cho biết: “Để tạo ra các tế bào B có chất lượng thực sự tốt và có được kháng thể tốt, bạn cần sự trợ giúp của tế bào T. Ngay cả khi bị nhiễm coronavirus mà mức độ kháng thể của bạn thấp thì việc có các tế bào T xung quanh để hỗ trợ cũng giúp bạn được bảo vệ khá nhiều”. Ông đưa ra thí dụ: khi bạn được chích vaccine, như vaccine cúm hoặc uốn ván hoặc bất cứ gì, sự giúp đỡ của tế bào T là thứ giúp bạn có được các kháng thể tốt nhờ các tế bào B.

Trong một bài báo được xuất bản vào tháng 6-2020, 100% người hồi phục sau khi bị nhiễm COVID-19 nhẹ, cơ thể họ tự tạo ra các tế bào T đặc trị virus và 70% phát triển các tế bào T “sát thủ”. “Một tháng sau khi bị nhiễm bệnh, chúng tôi đã có thể phát hiện một phản ứng miễn dịch tốt cho cả hai bên tế bào B và T” -  tiến sĩ Elizabeth Grifoni, khoa học gia tại Viện La Jolla, công bố.

Đây thật sự là một tin tốt.

Đầu tiên, những tế bào T tăng cường đáp ứng miễn dịch và chắc chắn giúp các tế bào B tạo ra các kháng thể chất lượng cao. Có khả năng quan trọng hơn nữa khá thực tế, là các tế bào T có thể tồn tại trong cơ thể suốt một thời gian dài. Thực tế này đặc biệt quan trọng trong khả năng các kháng thể SARS-CoV-2 có thể suy giảm khá nhanh. Khi đó các tế bào T nhắc nhở các tế bào B tạo kháng thể để tiêu diệt virus.

Miễn dịch trong bao lâu?

Dựa trên những gì các nhà khoa học biết về SARS và MERS, coronavirus liên quan đến dịch bệnh hiện tại, đã có suy đoán rằng các kháng thể SARS-CoV-2 sẽ cung cấp khả năng miễn dịch trong vài năm. Do coronavirus mới chỉ tung hoành khoảng sáu tháng, nên quá sớm để biết các kháng thể sẽ tồn tại bao lâu, nhưng một nghiên cứu gần đây được công bố trên tạp chí Nature cho thấy những người tiếp xúc với virus SARS ban đầu vào năm 2003 vẫn có tế bào T phản ứng với virus trong 2020.

Tất nhiên, tế bào T của 17 năm trước có thể gặp khó khăn với loại virus mới. Bằng chứng cho thấy các tế bào T bị trì hoãn, ức chế và mất cân bằng - một hiện tượng được gọi là giảm bạch huyết, nghĩa là sự thiếu hụt tế bào lympho. Gây rối loạn hệ thống miễn dịch không phải chỉ có ở coronavirus, hầu như tất cả các loại virus đều làm điều ấy ở một mức độ nào đó nhằm cản trở phản ứng miễn dịch. Nhưng trong SARS-CoV-2, tình trạng giảm bạch cầu nghiêm trọng hơn và xuất hiện để nhắm vào các tế bào T sát thủ.

Giảm bạch cầu rõ rệt hơn ở những người bị nhiễm COVID-19 nặng, mặc dù các nhà khoa học không biết liệu đó có phải là nguyên nhân hay kết quả của cuộc chiến kéo dài, làm cạn kiệt hệ thống miễn dịch chống lại virus. Một khả năng là nếu không có phản ứng của tế bào T, hệ thống phòng thủ miễn dịch bẩm sinh ban đầu sẽ bị quá tải, dẫn đến cơn bão cytokine, trong đó các protein miễn dịch gây viêm khiến các mô trong cơ thể bị tổn thương mà không thể khắc phục được. Tuy nhiên, hệ thống miễn dịch thích nghi sẽ hồi phục trở lại, và những người phục hồi từ virus tạo ra đủ số lượng tế bào B và tế bào T để chống lại nhiễm trùng.

Một dấu hỏi khác khi nói đến các tế bào T, là phát hiện của Grifoni và những người khác cho thấy có tới 50% số người có các tế bào T có bộ nhớ phản ứng với SARS-CoV-2, ngay cả khi họ không bao giờ nhiễm virus. Lý thuyết hàng đầu là việc tiếp xúc với các coronavirus tương tự khác, giống như các nguyên nhân gây cảm lạnh thông thường, đã thúc đẩy mọi người tạo ra các tế bào T phản ứng với chủng mới. Khám phá này có khả năng giải thích lý do tại sao một số người bị nhiễm COVID-19 mà không hề có triệu chứng - có lẽ hệ thống miễn dịch của họ bắt đầu đáp ứng và nhanh chóng tạo ra kháng thể đối với coronavirus mới.

Mặc dù vẫn còn rất nhiều câu hỏi chưa có câu trả lời trả lời khi nói về coronavirus mới, nhưng tin tốt lành là các nhà khoa học đã biết nhiều hơn về hệ thống miễn dịch và họ đang làm việc với tốc độ kỷ lục để tìm ra cách nó phản ứng với không chỉ coronavirus - ‘kẻ hủy diệt’ hơn 720 ngàn người trên thế giới, mà có thể sẽ là loại các virus khác, không kém nguy hiểm, trong tương lai.

Bài viết liên quan

Đăng ký nhận bản tin