Tiễn biệt một năm buồn

Tiễn biệt một năm buồn

Ngày 31-12-2020 (GMT +7)

ByHIẾU CHÂN

Rồi cũng đến lúc năm 2020 buồn thảm trôi qua, nhân loại lại chào đón năm mới 2021 với niềm hy vọng mới.

Thông thường, con người học được từ đau khổ và bất hạnh hơn là từ hạnh phúc và thành công. Theo nghĩa đó, năm 2020 bất hạnh để lại nhiều ấn tượng khó quên và nhiều bài học để suy ngẫm hơn là những năm thuận buồm xuôi gió trong quá khứ. Nhìn lại 2020, có lẽ hai sự kiện khó quên nhất với nhiều người là đại dịch viêm phổi Vũ Hán và cuộc tổng tuyển cử tại Mỹ vào tháng 11-2020. Đã có vô số sách báo bàn tới hai sự kiện lớn nhất năm 2020, từ nhiều góc độ khác nhau; khó mà có thêm bình luận khác.

Đại dịch viêm phổi Vũ Hán, hay COVID-19, bùng phát ở Trung Quốc cuối năm 2019, được công khai đầu năm 2020 và lan tới Mỹ cuối 1-2020. Lúc đầu, không ai nghĩ rằng đại dịch có thể tàn phá ghê gớm nước Mỹ – quốc gia hùng mạnh nhất thế giới có nền kinh tế và khoa học kỹ thuật, đặc biệt là y khoa. Nhưng sự thể đã vượt ra ngoài mức tưởng tượng, vào những ngày cuối năm, Mỹ là nước bị đại dịch tàn phá trầm trọng nhất, dẫn đầu thế giới cả về số người nhiễm bệnh và số tử vong. Chuyện không ai ngờ – ngay cả những nhà làm phim giàu tưởng tượng nhất của Hollywood cũng không nghĩ ra được – là các bệnh viện ở New York trước đây và Los Angeles hôm nay đã không còn giường cho bệnh nhân, phải đặt băng-ca tràn ra hành lang, lều bạt dựng trong khu để xe, còn người chết vì dịch đã phải nằm tạm trong các thùng xe vận tải đông lạnh!

Có nhiều ý kiến giải thích nguyên nhân tàn phá của dịch bệnh ở Mỹ; những người chống Cộng đổ cho dã tâm hiểm độc của chính quyền Trung Quốc, người cấp tiến thì cáo buộc sự bất nhất của chính quyền Donald Trump, nhiều người khác cho rằng quan niệm cực đoan về tự do cá nhân của Mỹ mới là nguyên nhân gây ra thảm họa. Cách giải thích nào cũng có phần đúng; kết hợp nhiều cách giải thích với nhau, chúng ta có thể hiểu được nguyên nhân căn bản của tình trạng bi đát hiện nay và từ đó tìm cho mình một cách ứng xử thích hợp. Nhưng dù giải thích thế nào thì thiệt hại mà đại dịch đã và đang gây ra cho người Mỹ là không thể bù đắp được, và còn di hại trong nhiều năm tới.

Trên bình diện quốc tế, đã có những quốc gia thành công trong việc khống chế đại dịch. Từ đó nổi lên lối giải thích rằng các chính thể độc tài có năng lực tốt hơn so với các quốc gia dân chủ tự do. Lối giải thích này do Trung Quốc đưa ra và được các quốc gia độc tài khác ủng hộ. Những người quan niệm “độc tài chống dịch tốt hơn dân chủ” đã vin vào cái thành tích đáng ngờ của Trung Quốc; trong khi phớt lờ thực tế rằng, những nơi chống dịch có kết quả nhất mà không gây tổn thất lớn cho nền kinh tế lại là các nền dân chủ như Đài Loan, New Zealand, Hàn Quốc. Các thông tin rò rỉ từ Nga và Trung Quốc vài ngày gần đây càng khiến người ta hoài nghi thành tích chống dịch của các nền chính trị độc tài, chẳng hạn số người bị nhiễm virus ở Vũ Hán hồi đầu dịch cao gấp 10 lần con số chính quyền công bố, hoặc số người tử vong vì dịch ở Nga cao gấp ba lần con số mà chính quyền đưa ra. Nga cũng là nước có số người chết cao thứ ba thế giới, sau Mỹ và Brazil.

Rồi đây cuộc sống sẽ trở lại bình thường, nhưng có lẽ không giống như thời trước đại dịch. Theo các chuyên gia y tế, tuy đã gây bệnh cho 82 triệu người; 1,8 triệu người tử vong nhưng COVID-19 chưa hẳn là đại dịch nguy hiểm nhất, mà có thể là “hồi chuông cảnh tỉnh” để con người chuẩn bị cho những đại dịch khủng khiếp hơn nữa trong tương lai. “Đây là hồi chuông cảnh tỉnh. Đại dịch này rất nghiêm trọng, nó lây rất nhanh và ảnh hưởng mọi khu vực trên thế giới, nhưng chưa hẳn là dịch bệnh nguy hiểm nhất. Tỷ lệ tử vong hiện vẫn tương đối thấp nếu so với nhiều dịch bệnh mới nổi, chúng ta cần chuẩn bị cho những căn bệnh nghiêm trọng hơn trong tương lai” - bác Sĩ Mike Ryan, giám đốc chương trình y tế khẩn cấp của Tổ Chức Y Tế Thế Giới (WHO), cảnh báo.

Nếu có một điều gì đó tích cực mà đại dịch này mang lại là sự nhận chân được bản chất vô thường của đời người mà bớt ngạo mạn và sân hận. Một trong những sự thay đổi lớn có lẽ là chúng ta sẽ sống hài hòa hơn, cẩn thận hơn với sức khỏe của chính mình và người thân, tránh những nơi tụ tập đông người, làm việc và mua sắm qua mạng, giảm đi lại bằng máy bay, sao cho tự do của mình không đụng chạm đến quyền sống và tự do của người khác. Có lẽ đó là tự do đích thực chăng?

*****

Cuộc bầu cử tổng thống Mỹ đem lại những nỗi niềm khác. Quả thật chưa bao giờ nước Mỹ buồn như năm 2020 khi sự hồ nghi và chia rẽ xâm nhập vào sâu trong tâm trí từng người, từng gia đình, từng cộng đồng. Một hy vọng hàn gắn giữa những người Dân Chủ và Cộng Hòa, người da trắng và da màu sau khi cuộc bầu cử kết thúc đã trở thành nỗi thất vọng khi hố sâu ngăn cách đôi bên, ngăn cách hai đường lối quản trị đất nước lại cứ rộng ra sau mỗi ngày, khi các phe liên tục tố cáo nhau gian lận hoặc tham quyền cố vị và không ai nhường ai. Mối xung khắc này đã có từ lâu, được khoét sâu trong những năm cầm quyền của Tổng Thống Donald Trump và còn di hại thêm nhiều năm nữa.

Mặt tích cực là, cuối cùng, người dân Mỹ bằng lá phiếu, đã lựa chọn một tương lai khác, cho thấy nền dân chủ Mỹ có lúc tưởng như sụp đổ trước sự tấn công của kẻ thù chuyên chế bên ngoài và sự xói mòn từ độc tài bên trong đã tạm thời đứng vững được. Dù vậy, các định chế nền tảng của nó đã bị suy yếu trầm trọng. Một số đông cử tri theo sự dẫn dắt của Tổng thống Trump đã không còn niềm tin vào các định chế dân chủ như Tối Cao Pháp Viện, các cơ quan tình báo và thực thi công lực, báo chí chính thống; thậm chí có tới 80% người bỏ phiếu cho ông Trump nghĩ rằng chính quyền Joe Biden/Kamala Harris sắp nhậm chức là “bất hợp pháp,” đi lên từ một “cuộc bầu cử bị đánh cắp!”.

Lỗi không hoàn toàn ở Tổng thống Trump nhưng cách thức lãnh đạo của ông đã kích hoạt một sự bùng nổ “truyền thông giả” đầy rẫy thuyết âm mưu, tin tức xuyên tạc và kích động, làm người dân mất niềm tin vào các giá trị dân chủ, nghi ngờ nhau và sẵn sàng gây hấn với tất cả ai khác ý kiến với mình. Vây bủa giữa truyền thông giả, bất chấp mọi dữ kiện đang diễn ra, nhiều người như sống trong một “thực tế” khác, phủ nhận cả sự thật rành rành về sự tàn hại của coronavirus lẫn kết quả rõ ràng của cuộc bầu cử. Niềm tin như bát nước, đã đổ xuống thì khó hốt lại được. Sức mạnh Mỹ không chỉ nằm ở thể chế dân chủ lâu đời mà còn do người dân tin vào thể chế đó, tin vào cơ chế phân quyền và kiểm soát quyền lực đã sâu rễ bền gốc trong xã hội Mỹ từ ngày lập quốc.

Chính phủ mới của ông Joe Biden thừa kế một nước Mỹ năm 2020 bị chia rẽ và mất niềm tin như vậy. Chính phủ Biden sẽ làm gì trong năm 2021 để thay đổi tình hình, khôi phục lại một xã hội Mỹ thịnh vượng và bao dung, tôi không biết. Nhưng chắc chắn đây là một thách thức hết sức khủng khiếp. Nếu có điều gì đó tích cực về cuộc bầu cử tổng thống vừa qua thì có lẽ là nó giúp chúng ta nhận chân được cái xã hội mà chúng ta đang sống, với đủ sắc thái và cung bậc. Nó cũng đồng thời khẳng định sức sống bền vững của mô hình chính trị dân chủ “của dân, do dân và vì dân” như định nghĩa của cố Tổng thống Abraham Lincoln. Với niềm lạc quan và tin tưởng như vậy, hãy tiễn biệt năm 2020 buồn thảm vào quá khứ, và chờ đón một năm mới an lành và hạnh phúc hơn.

Bài viết liên quan

Đăng ký nhận bản tin