Mông Muội

“Từ điển từ láy tiếng Việt” (Viện Ngôn ngữ – Hoàng Văn Hành chủ biên) thu thập “mông muội” và giải thích: “MÔNG MUỘI tt. 1. Thuộc về giai đoạn hình thành và phát triển đầu tiên của xã hội nguyên thuỷ, khi đời sống con người chưa khác đời sống thú vật bao nhiêu. Thời kì mông muội của người nguyên thuỷ. 2. (id.). Tối tăm ngu dại. Đầu óc mông muội. Cuộc sống mông muội”.

               “Mông muội” 蒙昧 là từ ghép đẳng lập gốc Hán: “mông” 蒙 có nghĩa là ngu tối, che lấp, không biết gì (như mông lung 朦朧; huấn mông); “muội” 昧 nghĩa là u tối, u mê (như mê muội 迷昧; ám muội 暗昧). Chữ “muội” 昧 nghĩa là u tối, được dùng để chỉ lớp khói do quá trình đốt cháy của đèn dầu, gọi là “muội”, “muội đèn”:

               –Hán ngữ đại từ điển: “mông: 2 che phủ, che đậy; 9 nghĩa bóng chỉ sự mông muội vô tri.” [蒙: 2.覆蓋; 遮蔽; 9.引申為蒙昧無知]; “muội: 1 tối tăm, u ám; 3 ngu muội, hồ đồ; 4 mê loạn, mê hoặc.” [昧: 1.暗, 昏暗; 3.愚昧, 胡塗; 4.迷亂, 惑亂]; “mê muội: 1 tối tăm, ngu muội; 2 như mông lung, mơ hồ.” [蒙昧: 1.昏昧, 愚昧; 2.猶朦朧,迷糊].

-Từ điển Thiều Chửu: “mông • 蒙 ① Tối. Chỗ mặt trời lặn gọi là đại mông 大蒙. ② Ngu dốt, tối tăm không biết gì gọi là mông muội 蒙昧”; “muội • 昧 ① Mờ mờ, như muội đán 昧旦 mờ mờ sáng. ② Tối, như hôn muội 昏昧 tối tăm không hiểu lẽ gì”.

–Từ điển Lê Văn Đức: “mông • bt. Che áng, tối tăm; Trẻ thơ, dạ-khờ: Đồng-mông, huấn mông”; “muội • bt. Tối-tăm, dại-dột: ám-muội, hôn-muội, mạo-muội, mê-muội, ngu-muội”.

Tham khảo: Mông lung 朦朧, cũng là từ ghép đẳng lập gốc Hán, dễ bị nhầm là từ láy: “mông” 朦 = che phủ; “lung” 朧 = lờ mờ [Hán ngữ đại từ điển giảng nghĩa lung 朧 = hôn ám mạo 昏暗貌 = thiếu ánh sáng]

Chuyên đề bookmark

Chữ nghĩa

Cùng Tác Giả: Hoàng Tuấn Công

Một số sai sót trong sách “Thành ngữ bằng tranh” (Kỳ 2)

Hoàng Tuấn Công (27/04/2021)

Một số sai sót trong sách “Thành ngữ bằng tranh” (Kỳ 2) b – Hiểu sai nghĩa của từ và yếu tố Hán Việt: 9 -“Ăn bậy nói càn: Ngày xưa, ở các bến đò, cổng chợ, có những người làm thuê, gánh mướn, thường tụ tập đón khách để…

Một số sai sót trong sách “Thành ngữ bằng tranh” (Kỳ 1)

Hoàng Tuấn Công (27/04/2021)

Một số sai sót trong sách “Thành ngữ bằng tranh” (Kỳ 1) Sách “Thành ngữ bằng tranh” (Biên soạn: Nguyễn Thị Hường Lý; Tranh: Nguyễn Quang Toàn – NXB Kim Đồng, 2020). NXB Kim Đồng cho biết, sách “Thành ngữ bằng tranh” là một cuốn “từ điển bỏ túi với…

Từ “túi đom đóm” của Tàu đến “trứng đom đóm” của Ta

Hoàng Tuấn Công (10/04/2021)

Đời Tấn (晉) có người học trò tên là Xa Dận (車胤), tự Vũ Tử (武子), thông minh dĩnh ngộ ham học, nhưng gia cảnh bần hàn. Nhà nghèo, không đủ tiền mua dầu thắp sáng, nên vào những đêm hè, Xa Dận bắt đom đóm bỏ vào một cái…

Chuyên Đề: Chữ nghĩa

Hoàng Xuân Hãn và những sáng tạo trong từ vựng khoa học

SPLUS Academy (05/12/2025)

Ở giai đoạn bản lề của lịch sử, tài liệu tiếng Việt còn khiêm tốn, học giới Việt Nam đã đối mặt bài toán khó nhằn: làm sao để đặt tên cho những khái niệm khoa học hoàn toàn mới, vừa chính xác, vừa trong sáng, lại vừa mang “tính…

Nghĩ về ngôn ngữ sách giáo khoa

Lê Nguyễn (17/10/2025)

Có lẽ ở hầu hết các dân tộc trên thế giới, ngôn ngữ bao giờ cũng có trước văn tự. Ở nước ta cũng thế, ngay từ khi lập quốc, người Việt đã có ngôn ngữ riêng, mãi đến thế kỷ 13-14, dưới thời Trần, mới có một văn tự…

Một số sai sót trong sách “Thành ngữ bằng tranh” (Kỳ 2)

Hoàng Tuấn Công (27/04/2021)

Một số sai sót trong sách “Thành ngữ bằng tranh” (Kỳ 2) b – Hiểu sai nghĩa của từ và yếu tố Hán Việt: 9 -“Ăn bậy nói càn: Ngày xưa, ở các bến đò, cổng chợ, có những người làm thuê, gánh mướn, thường tụ tập đón khách để…

Một số sai sót trong sách “Thành ngữ bằng tranh” (Kỳ 1)

Hoàng Tuấn Công (27/04/2021)

Một số sai sót trong sách “Thành ngữ bằng tranh” (Kỳ 1) Sách “Thành ngữ bằng tranh” (Biên soạn: Nguyễn Thị Hường Lý; Tranh: Nguyễn Quang Toàn – NXB Kim Đồng, 2020). NXB Kim Đồng cho biết, sách “Thành ngữ bằng tranh” là một cuốn “từ điển bỏ túi với…

Từ “túi đom đóm” của Tàu đến “trứng đom đóm” của Ta

Hoàng Tuấn Công (10/04/2021)

Đời Tấn (晉) có người học trò tên là Xa Dận (車胤), tự Vũ Tử (武子), thông minh dĩnh ngộ ham học, nhưng gia cảnh bần hàn. Nhà nghèo, không đủ tiền mua dầu thắp sáng, nên vào những đêm hè, Xa Dận bắt đom đóm bỏ vào một cái…

“Bắt chấy cho mẹ chồng thấy bồ nông dưới biển” là thế nào?

Hoàng Tuấn Công (16/11/2020)

  Tục ngữ Việt Nam có câu: “Bắt chấy cho mẹ chồng thấy bồ nông nông dưới bể”. Các Nhà biên soạn từ điển, nghiên cứu văn hóa dân gian giải thích: – “Từ điển tục ngữ Việt” (Nguyễn Đức Dương-NXB Tổng hợp TPHCM-2012) ghi chú: “Chưa rõ nghĩa”. – “Tục ngữ Việt Nam” (Nhóm Chu Xuân Diên-Lương…

Bài Ngẫu Nhiên

Đầu tư giáo dục: Chưa bao giờ siêu lợi nhuận!

Nguyễn Quốc Toàn (16/07/2020)

Wall Street English Việt Nam từng được đầu tư hàng chục triệu đôla, cách đây mấy hôm thông báo bán cho một đối tác với giá 6 triệu USD. Con số này bằng một phần nhỏ những gì các nhà đầu tư cũ từng đầu tư vào. Hệ thống Apax…

Món nợ tuổi hai mươi

Trần Trung Đạo (19/09/2025)

Đọc nhật ký của Nguyễn Văn Thạc, học sinh từng đoạt giải giỏi văn nhất miền Bắc và cũng là người lính chết trong mùa hè đỏ lửa tại Quảng Trị 1972. Theo các báo tại Việt Nam, anh Thạc chết trong một trận đánh ác liệt bên Thành cổ…

Quốc gia hưng vong, thất phu hữu trách

Triều Giang (28/12/2025)

Giấc Mơ Viện Bảo Tàng Thuyền Nhân và Việt Nam Cộng Hòa Của Nhà Văn Giao Chỉ – Cựu Đại Tá Vũ Văn Lộc “Ta phải làm gì cho hết nửa đời sau?” Câu hỏi tự vấn ấy đã được nhà văn Giao Chỉ – tức cựu Đại tá Quân…

Thế Giới Âm Nhạc Thế Kỷ 20 (Bài 5)

Đoan Thư (30/08/2020)

Bài 5: Sự đổ bộ của làng nhạc Anh vào Mỹ Ngày 7-2-1964, tại Phi trường quốc tế Kennedy (New York), một đám đông thanh niên đang đứng chen chúc nhau trên mái một tòa nhà. Đám đông – hầu hết là các cô mới lớn – đã chờ tại…

Khi con không biết thương mình

Ngân Hà (09/08/2020)

Cha mẹ nuôi con không tính tháng kể công. Nhưng khi phải cất tiếng than ôi, sao nó không biết thương mình, tức là ta đã có cái niềm sân hận ở trong, điều kiện tính toán đo đếm về tình thương phụ mẫu với con cái rồi chăng? Nước…

Ý nghĩa Lễ Vu Lan

Hòa Thượng Thích Minh Châu (06/09/2025)

Mỗi năm đến ngày rằm tháng bảy Âm lịch, toàn thể Phật tử Việt Nam chúng ta và Phật tử khắp năm châu đều tổ chức long trọng lễ Vu Lan, cúng dường Phật và chúng Tăng, dựa vào uy lực và Giới đức của đức Phật và chúng Tăng,…