Làm chủ tương lai: Dễ ợt!

Minh họa: Pixabay

Làm chủ tương lai: Dễ ợt!

Ngày 04-09-2020 (GMT +7)

ByBẢO KHÔI

Trong bài nói chuyện “Tâm lý về bản thân bạn trong tương lai”, tiến sĩ tâm lý học Daniel Gilbert thuộc Đại học Harvard giải thích một thành kiến ​​mà hầu như ai cũng đều mắc phải: Chúng ta có xu hướng nghĩ rằng con người chúng ta hôm nay thế nào thì sau này cứ mãi y như vậy.

Minh họa: Pixabay

Con người trong quá khứ rõ ràng khác với con người hiện tại, nhưng chúng ta hay có suy nghĩ, rằng con người hiện tại của mình là phiên bản “thực”, và “hoàn thiện”, tương lai cơ bản cũng thế thôi. Tiến sĩ Gilbert nói: Con người giống như một công trình đang xây dựng dang dở mà nhiều người cứ nhầm tưởng rằng nó đã hoàn thiện rồi. Thật ra tính cách, kỹ năng, sở thích và cả những điều không thuộc sở thích của bạn sẽ thay đổi theo thời gian - cho dù bạn có chủ ý về sự thay đổi đó hay không. Một nghiên cứu kéo dài suốt 60 năm mới được công bố gần đây, cho thấy tính cách của gần như tất cả những người tham gia đều hoàn toàn khác so với 60 năm trước.

Thay đổi là điều không thể tránh khỏi, nhưng nó không nằm ngoài tầm kiểm soát của bạn. Có nghĩa, nếu bạn chưa hài lòng với con người của bạn bây giờ, bạn có thể tự mình thay đổi để trở thành một con người bạn mong muốn trong tương lai.

Phân biệt bản thân bạn trước đây, hiện tại và tương lai

Như một quy luật, mọi người thường quá chú trọng vào bản thân hiện tại của họ. Chúng ta có xu hướng bám vào danh tính “ở thì hiện tại” của mình và nói những thuật ngữ cực kỳ dứt khoát về con người của mình, đại loại như: "Tôi là người hướng nội", "Tôi không tốt với mọi người”… Cứ “dán nhãn” mình như thế thì chẳng thể thay đổi và phát triển được. Nhà tâm lý học Đại học Harvard, tiến sĩ Ellen Langer, gọi đó là “sự vô tâm”. Sự thật là bạn không giống như con người của bạn trong quá khứ đâu. Thay vì “dán nhãn” cho bản thân và tập trung vào con người của ngày hôm nay, hãy nhận ra rằng bây giờ bạn đã trưởng thành và thay đổi so với mình trước đây. Còn thay đổi thế nào thì chỉ tự bạn mới biết được. Thậm chí bạn cũng có thể thấy được sự trưởng thành của mình trong giai đoạn ngắn, một tuần, một tháng, hoặc một quý, nếu bạn tự rèn luyện. Một khi bạn bắt đầu phân biệt được con người hiện tại và con người cũ của mình, bạn cũng có thể tự thay đổi để trở thành một con người khác trong tương lai.

Minh họa: Pixabay

Tưởng tượng về con người tương lai của bạn

Nếu cứ mặc định mình là thế mà không dành thời gian để tưởng tượng mình muốn trở thành ai, bạn sẽ trở thành bất cứ điều gì mà cuộc sống đưa đẩy. Nghiên cứu chỉ ra rằng việc định hình bản thân trong tương lai đòi hỏi “thực hành có chủ đích”, hay nói cách khác là “khả năng phát triển bản thân hướng tới một mục tiêu cụ thể”. Ví dụ nếu bạn muốn trở thành một nhà văn chuyên nghiệp mà bạn chỉ viết chơi rồi để đấy cho vui, thì mãn kiếp bạn cũng chỉ là một người viết văn. Chỉ có ý tưởng thôi là chưa đủ, bạn phải biến ý tưởng của mình thành một kết quả có thể đo lường được, như nhận được hợp đồng mua sách của nhà xuất bản, và sau đó, bạn có thể thiết kế ngược một quy trình để đạt được mục tiêu.

Lĩnh vực tâm lý học tích cực đang phát triển đã lật tẩy nhiều giả định cũ, phát hiện ra rằng con người không chỉ bị thúc đẩy bởi quá khứ của họ mà thực sự bị thu hút bởi những quan điểm của chính họ về tương lai - một khái niệm mà các nhà tâm lý học gọi là “sự tìm kiếm”. Nói một cách đơn giản, hành vi của bạn trong hiện tại phần lớn được định hình bởi cách nhìn của bạn về tương lai của chính bạn. Nếu tương lai của bạn rõ ràng, và bạn tin rằng mình có thể tạo ra, thì hành vi của bạn trong hiện tại sẽ phản ánh điều đó. Vậy, tương lai bạn là ai? Tiến sĩ Gilbert giải thích, bước đầu tiên là hãy tưởng tượng về bản thân bạn trong tương lai. Con người tương lai của bạn không phải là người bạn tìm kiếm, khám phá mà là người bạn quyết định trở thành.

Một cách để bắt đầu quá trình tưởng tượng đó là viết nhật ký, và bắt đầu nhật ký bằng cách tự hỏi bản thân: Hôm nay tôi có thể làm từ một đến ba điều gì để tiến bộ trong tương lai? Bất kỳ hành động nào bạn thực hiện có thể sẽ nằm ngoài vùng thoải mái của bạn, vì vùng thoải mái hiện tại được xác định bởi tính cách hiện tại của bạn. Nhưng nếu bạn vượt qua được sự khó chịu ban đầu đó, bạn sẽ trở nên linh hoạt hơn về mặt tâm lý và theo thời gian, bạn sẽ phát triển thành con người mà bạn muốn trở thành.

Minh họa: Pixabay

Thay đổi câu chuyện về danh tính của bạn

Bản sắc mạnh mẽ hơn nhiều so với tính cách. Bản sắc thúc đẩy các hành vi, theo thời gian, trở thành nhân cách. Tính cách của bạn - tổng thể các thái độ và hành vi nhất quán của bạn - chỉ đơn thuần là một sản phẩm phụ của bản sắc. Câu chuyện về danh tính là chuyện bạn kể về bản thân: quá khứ, hiện tại và tương lai. Nếu bản sắc của bạn chỉ bắt nguồn từ quá khứ và hiện tại thì tư duy cố định đó có thể khiến tính cách trở nên vĩnh viễn. Nhưng nếu bạn tập trung vào việc hình dung về con người tương lai của mình, thay vì cố chấp vào con người hiện tại, bạn có thể thay đổi câu chuyện về danh tính của mình.

Đây không chỉ là điều bạn suy nghĩ trong tâm tưởng. Hãy cho những người xung quanh biết bạn muốn trở thành người như thế nào. Làm vậy có nghĩa bạn thừa nhận một cách trung thực và khiêm tốn rằng, tương lai bạn là một con người khác so với bạn bây giờ. Nếu bạn là người yếu đuối mà không muốn như thế, cứ nói cho cả thế giới này biết bạn muốn trở thành người vô cùng mạnh mẽ, vì nó sẽ buộc bạn phải có hành vi phù hợp với câu chuyện mới của bạn. Nếu câu chuyện về danh tính của bạn bắt nguồn từ quá khứ, thì quá khứ sẽ quyết định hành vi của bạn. Nhưng nếu bạn chủ ý quyết định con người tương lai của mình - và can đảm để chia sẻ mục tiêu đó với người khác - thì bạn có thể chủ động biến đổi thành con người tương lai mong muốn đó.

Tiến sĩ Carol Dweck nói về tầm quan trọng của việc được xác định không phải bởi hiện tại, mà bởi bạn muốn trở thành ai. Tất cả chúng ta đều ở trong trạng thái không ngừng tiến triển. Vì vậy, hãy để bản thân bạn mong muốn trong tương lai, chứ không phải quá khứ của bạn. Tham gia thực hành có chủ đích theo thời gian, bạn sẽ phát triển thành câu chuyện của riêng mình. Hãy chấp nhận sự không chắc chắn và thay đổi. Hãy cứ học và chịu thất bại. Hãy hành động và đầu tư vào việc xây dựng bản sắc tương lai của bạn.

Bài viết liên quan

Đăng ký nhận bản tin