Các đại học Mỹ lo ngại Luật an ninh Trung Quốc

ByHIẾU CHÂN

Ngày 22-08-2020 (GMT +7)

Ảnh hưởng của Luật an ninh quốc gia mà Trung Quốc vừa áp đặt lên Hong Kong đã vượt ra ngoài lãnh thổ này, gây lo ngại cho cả các đại học lớn của Mỹ như Harvard, Princeton...

Báo The Wall Street Journal cho biết, từ học kỳ mùa thu năm nay, các khóa học ở những trường danh tiếng kể trên sẽ có thêm một thông tin cảnh báo: Khóa học này có những nội dung nhạy cảm về chính trị đối với Trung Quốc. Và các trường đang cân nhắc biện pháp giúp sinh viên và giảng viên không bị nhà cầm quyền Trung Quốc truy tố theo đạo luật hà khắc đó.

Chuyện nghe có vẻ ngược đời, luật của Trung Quốc tại sao lại ảnh hưởng tới các đại học Mỹ? Nhưng thực tế đã xảy ra chuyện như vậy. Đạo luật an ninh quốc gia mà Trung Quốc áp đặt cho Hong Kong hồi đầu tháng Bảy đã hình sự hóa bốn tội danh chính và một điều khoản thi hành thuộc loại “quái đản”. Các tội danh mơ hồ đó là tội ly khai, bạo loạn lật đổ, khủng bố và câu kết với ngoại bang. Điều khoản quái đản là bất cứ người nào vi phạm các tội hình sự này, dù không phải là người Trung Quốc và không cư trú ở Hong Kong, cũng có thể bị truy tố, giam giữ và kết tội.

Theo điều khoản kỳ quái này, hồi đầu tháng Tám, Trung Quốc đã ra lệnh truy nã một công dân Hoa Kỳ, ông Samuel Chu, với cáo buộc ông này vi phạm Luật an ninh quốc gia mới ban hành. Ông Chu là giám đốc điều hành Hội đồng Dân chủ Hong Kong (Hong Kong Democracy Council) có trụ sở tại Washington D.C. và đã là công dân Hoa Kỳ 25 năm. Ông Chu viết trên Twitter rằng, một sáng ông “thức dậy, đọc tin tức mới biết mình là kẻ đào tẩu bị truy nã!”. “Nếu tôi bị nhắm mục tiêu thì bất kỳ người Mỹ nào, bất kỳ công dân nước nào lên tiếng cho Hong Kong cũng đều có thể bị như vậy. Giờ đây, tất cả chúng ta là người Hong Kong”, ông Chu nói thêm.

Ở Đại học Princeton, sinh viên các lớp chính trị Trung Quốc bây giờ sẽ được phép dùng số ký danh thay cho họ tên trên bài làm để bảo vệ nhân thân. Tại Amherst College, một giáo sư đang xem xét tổ chức thảo luận ẩn danh để sinh viên có thể phát biểu tự do. Còn Đại học Kinh thương Harvard có thể cho phép sinh viên không tham gia thảo luận các đề tài nhạy cảm về chính trị nếu họ lo lắng về những rủi ro cho bản thân họ.

Sinh viên Trung Quốc hiện đứng đầu danh sách du học sinh nước ngoài tại Mỹ về số lượng (Xinhua) 

Vấn đề luật an ninh quốc gia của Trung Quốc trở nên cấp bách vì học kỳ này hầu hết các trường đại học đều giảng dạy trên mạng, nghĩa là nhiều sinh viên Hong Kong và Trung Quốc sẽ được kết nối với các bạn cùng lớp ở Mỹ qua đường truyền video. Một số giảng viên lo ngại, các cuộc thảo luận video trên mạng sẽ bị nhà cầm quyền Trung Quốc ghi lại và dùng làm bằng chứng để cáo buộc sinh viên vi phạm luật an ninh quốc gia.

Trong niên khóa 2018-2019, có khoảng 370.000 sinh viên Trung Quốc và gần 7.000 sinh viên Hong Kong ghi danh theo học các đại học Mỹ. Các giảng viên cho biết số sinh viên này thường lấy các lớp về luật pháp, văn hóa và chính trị Trung Quốc bởi vì họ muốn tìm hiểu về đất nước họ và cách thế giới nhìn đất nước đó.

Ông Rory Truex, giảng viên môn chính trị Trung Quốc thuộc Đại học Princeton nói, “Chúng tôi không thể tự kiểm duyệt. Nếu chúng tôi vì lo sợ mà ngừng giảng dạy những đề tài như Thiên An Môn, Tân Cương hoặc bất cứ đề tài nào mà chính phủ Trung Quốc cho là nhạy cảm và không muốn chúng tôi đề cập tới, nếu chúng tôi nhượng bộ, thì chúng tôi sẽ thất bại”. Bài giảng của ông Truex bây giờ có thêm lời cảnh báo rằng một số nội dung là nhạy cảm với chính quyền Trung Quốc và sinh viên khi làm bài tập sẽ được dùng mã số ký danh thay cho họ tên để không ai biết được sinh viên nào có quan điểm ra sao.

Meg Rithmire, dạy môn chính trị học tại Đại học Kinh thương Harvard, dự tính dùng mã số thay tên họ cho khóa học bắt buộc với khoảng 800 sinh viên cao học quản trị kinh doanh năm thứ nhất. Một trong những trường hợp điển cứu (case-studies) được thảo luận trong khóa học yêu cầu sinh viên phải đọc ghi chép của những người Uighur (Duy Ngô Nhĩ) theo đạo Hồi bị giam giữ trong các trại tập trung ở Tân Cương, Trung Quốc – nơi chính quyền Bắc Kinh đang vi phạm nhân quyền quy mô lớn; khóa học cũng thảo luận về Hong Kong, Đài Loan và tính chính danh của đảng Cộng sản Trung Quốc. “Làm như vậy [thay tên họ bằng số ký danh] để giảm thiệt hại. Không thể nào bảo sinh viên rằng họ có thể nói bất cứ điều gì họ muốn trong các cuộc thảo luận trên mạng mà họ vẫn hoàn toàn tự do và an toàn”, bà Rithmire nói.

Đại học Kinh thương Harvard dự tính sẽ có một sự miễn trừ (amnesty) cho những sinh viên nào -  kể cả sinh viên người Mỹ - lo âu về hậu quả của việc thảo luận công khai những đề tài nhạy cảm. Bình thường, tham gia thảo luận tại lớp học là điều kiện bắt buộc để có được điểm số, nhưng nếu được miễn trừ thì sinh viên có thể không tham gia thảo luận (ảnh: fineartamerica.com)

Avery Goldstein, giáo sư chính trị học Đại học Pennsylvania, cho biết khi sinh viên ghi danh theo học lớp của ông trên mạng trực tuyến ông sẽ gửi giáo trình và nhấn mạnh cho họ rằng giáo trình có những thông tin nhạy cảm. Một vụ xâm nhập lớp học trực tuyến của ông có thể gây nguy hiểm cho sinh viên, hoặc cho chính ông, nếu mai này ông muốn đi du lịch tới Trung Quốc. “Chúng tôi phải để cho sinh viên tự quyết định có ghi danh học hay không bởi vì cuối cùng thì cuộc sống của họ bị ảnh hưởng. Tôi phải nói rõ với họ rằng tôi không thể làm gì để bảo vệ họ”, ông Goldstein nói.

Mối lo ngại về ảnh hưởng của Trung Quốc đối với giới đại học khắp thế giới đã tăng lên trong hai thập niên vừa qua khi một số trường đại học lớn thành lập phân hiệu ở Trung Quốc và nhiều trường ngày càng dựa vào tiền học phí do sinh viên Trung Quốc đóng. Trung Quốc là quốc gia có nhiều sinh viên du học tại Mỹ nhất. Có những dấu hiệu cho thấy sinh viên Trung Quốc tại Mỹ có thể bị trừng phạt bởi luật pháp Trung Quốc. Năm ngoái một sinh viên Đại học Minnesota bị kết án sáu tháng tù khi về thăm nhà ở thành phố Vũ Hán, Trung Quốc. Đương sự bị kết tội “kích động” vì những mẩu tin tweet mà anh này đăng lên Twitter chế giễu giới lãnh đạo Trung Quốc lúc anh còn học tại Mỹ.

Khi việc dạy học chuyển sang thực hiện qua mạng, các nhà giáo dục luôn phải tìm cách làm thế nào để có thể giảng bài cho các sinh viên đang sống dưới các chế độ độc tài chuyên chế. Luật an ninh mới của Trung Quốc và số lượng lớn sinh viên Trung Quốc tại các đại học Mỹ đã làm cho vấn đề này trở thành một ưu tiên cấp thiết hơn nữa. Một phần của thách thức này là danh sách những đề tài mà Bắc Kinh coi là cấm kỵ cứ ngày càng dài ra, theo bà Kerry Ratigan, giảng viên khoa chính trị Đại học Amherst. Giữa thập niên 2000, bà Ratigan có thể thảo luận công khai với các học giả Trung Quốc về những chính sách công, nhưng nay thì đó đã là chuyện nhạy cảm, bà nói và cho biết bà lo sợ các rủi ro ngày càng nhiều đối với các sinh viên là công dân Trung Quốc hoặc có thân nhân gia đình ở Trung Quốc.

Ngoài việc cảnh báo cho sinh viên ghi danh theo lớp học của bà, bà Ratigan còn tìm cách tổ chức những cuộc trò chuyện ẩn danh trên mạng để sinh viên – lớp của bà có khoảng 20 người – có thể bày tỏ quan điểm công khai mà không sợ bị đàn áp. “Thật là khó khăn. Trong một thế giới lý tưởng chúng ta phải có nhiều hơn nữa những cuộc thảo luận nhạy cảm như vậy” - bà nói.

Nguồn: The Wall Street Journal

Bài viết liên quan

Đăng ký nhận bản tin